TIROIT  GUATR UZMANI
PROF DR METIN OZATA
Your Subtitle text

HIPERTIROIDIZM PROF DR METIN OZATA

HIPERTIROIDIZM
PROF DR METIN ÖZATA
hipertiroidizm zehirli guatr yani tiroit bezinin asiri tiroid hormon salgilamasidir.



Tiroid bezinin asiri çalismasina yani asiri tiroid hormonu üretmesine tip dilinde hipertiroidi adi verilir. ‘’Hiper’’ Latince ‘’fazla’’ veya ‘’yüksek’’ manasina gelir. Hipertiroidi hastaligina tip dilinde ‘’tirotoksikoz ‘’ adi da verilir. Tiroid bezinin asiri çalismasina halk arasinda ‘’zehirli guatr’’ veya ‘’iç guatr’’ isimleri de verilmektedir. Bu isimlendirmeler maalesef yanlistir; ne zehirlenme söz konusudur ne de bir iç guatr vardir. Elleriniz titriyor, agziniz kuruyor ve çok yemek yemenize ragmen kilo veriyorsaniz yada çabuk sinirleniyor ve çevrenize bagirip çagiriyorsaniz sizde tiroid bezi fazla çalisiyor olabilir. TEDAVI IÇIN MUTLAKA ENDOKRIN UZMANINA BASVURUNUZ

Tiroid bezinde asiri çalismaya neden olan hastaliklar sunlardir:
1-Graves hastaligi : TSH reseptör antikorlarinin kanda artmasi nedeniyle olusan tiroid bezi asiri çalismasidir. Bazi hastalarda gözde büyüme olur. Hipertiroidinin en sik nedenidir. Hipertiroidisi olan hastalarin % 60-90’nini Graves hastaligi olusturur. Bagisiklik sistemindeki bir bozukluktan kaynaklanir.
2-Sicak nodüllerin fazla hormon salgilamasi: Sicak nodüllerin asiri tiroid hormon yapip salgilamasi durumunda tiroid hormonlari kanda artar ve hipertiroidi hastaligi olusturur.
3-Tiroid bezinin iltihabi hastaliklari: Tiroid bezinde itihabi hastaliklar oldugunda bezde depo edilmis halde bulunan tiroid hormonlari kana döküldügünden hormonlar yükselir ve hipertiroidi belirtileri ortaya çikar.
4-Tiroid hormon ilaçlarinin fazla alinmasi: Levotiroksin ilacinin gereginden fazla alinmasi kanda tiroid hormonlarini artirir ve hipertiroidi yapar.
5-Bazi ilaçlarin kullanimi: Cordarone isimli kalp ilaci ve interlökin ilaci kullanan bazi hastalarda tiroid bezi fazla çalisarak hipertiroidi hastaligi olusturabilir.
6-Asiri sekilde iyot almak: Iyodun fazla alinmasi nodülü olan hastalarda hipertiroidi yapar.
7-Civa zehirlenmesi : Civanin fazla alinmasi hipertiroidizm denilen tiroid bezinin asiri çalismasina neden olabilir.

Graves Hastaligi
Graves hastaligi bazen gözlerde büyüme yapan tiroid bezinin asiri çalismasi hastaligidir. Tiroid bezi asiri çalismasi hastaligi olan kisilerin % 60-90’nini yani çogunlugunu Graves hastaligi olusturur. Dr. Robert Graves tarafindan ilk defa kesfedildigi veya tanimlandigi için bu hastaliga Graves hastaligi adi verilmistir.
Graves Hastaligi Kimlerde daha sik görülür?
Graves hastaligi hipertiroidinin en sik nedenidir. Her yasta görülebilirse de, 20-40 yas arasinda en fazla görülür.
Kadinlarda erkeklerden 5-7 kat daha fazla görülürken toplumda görülme sikligi % 1 kadardir.
Graves Hastaliginda ailesel özellik vardir:
Graves hastasi bir kisinin ailesinin diger fertlerinde %15 oraninda Graves hastaligi saptanir. Bu nedenle ailesinde Graves hastaligi olan kisiler tiroid tetkikleri yaptirmalidirlar.
Graves Hastaligi Neden Olusur?
Graves hastaligi bagisiklik sistemindeki bir bozukluk sonucu olusur. Nedeni bilinmeyen bir sekilde TSH hormonunun tiroid bezine baglandigi reseptör adi verilen proteinlere karsi antikor denilen proteinler olusur. Bu antikorlarin neden olustugu henüz bilinmemektedir. Kanda artan TSH reseptör antikorlari ayni TSH hormonu gibi tiroid bezine yapisarak daha fazla çalismasina ve asiri miktarda tiroid hormonu yapmasina neden olur. Sonuçta artan tiroid hormonlari metabolizmamizi hizlandirarak (çarpinti, terleme gibi) Graves hastaligi ortaya çikar.
Kimler Graves hastaligi için risk altindadir?
Graves hastaligina genetik egilim katkida bulunmaktadir. Bazi ailelerde bu nedenle Graves hastaligi daha fazla görülür. Ailesinde Graves hastasi olan kisiler risk altindadir ve genetik veya kalitimin hastaligin gelismesinde en önemli etken oldugu saptanmistir.
Stres, üzüntü, sigara içmek, fazla iyotlu tuz yemek ve bazi ilaçlar bu hastaligin olusumuna neden olabilir.
Stresin Graves hastaligi sikligini artirdigi Ikinci Dünya Savasi sirasinda ve Yugoslavya’daki iç savas sirasinda saptanmistir. Isveç’te yapilan bir arastirmada Graves’li hastalarin bir kisminda hastalik ortaya çikmadan önceki yil içinde üzücü olaylar yasadiklari saptanmistir. Bu hastalardaki sikintili psikolojik durum (anksiyete) tedavi edildiginde hastaligin nüks oraninda azalma olmustur.
Graves hastaligi daha çok yilin ilik mevsimlerinde ortaya çikar. Bu mevsimsel özelligin nedeni tam bilinmemektedir.
Sigara içenlerde göz belirtileri daha siddetli oldugu gibi, sigara içmeye devam edenlerde göz hastaligi siddeti artmaktadir.
Allerjik yapisi olanlarda veya allerjik riniti olanlarda Graves hastaligi daha çok görülmektedir.
Iyot fazla alimi da hafif seyreden hastaligi siddetlendirmektedir.
Yeni bir düsünce ise gebelik sirasinda bebegin hücrelerinin annenin kanina karisarak annenin tiroid bezine yerlesmesi ve bunlarin hastalik yapmasidir. Bu nedenle de kadinlarda bu hastaligin daha fazla görüldügü iddia edilmektedir.
Yapilan çalismalar Graves hastaliginin % 79 oraninda genetik olarak egilimli olmak sebebiyle ortaya çiktigini, % 21 hastada ise çevresel faktörler denilen üzüntü, stres, iyot alimi gibi nedenlerle ortaya çiktigini göstermistir.
Graves hastaligina egilim yaratan nedenler Tablo- 1’ de verilmistir.
Tablo-1: Graves Hastaligina Egilim Yaratan Faktörler
Genetik egilim (ailede olmasi)
Stres ve üzücü yasam olaylari
Sigara içmek
Kadinlarda östrojen hormonu
Dogum sonrasi dönemde risk artar
Fazla miktarda iyotlu tuz yemek Graves hastaligini ortaya çikarir
Lityum ilaci kullananlarda ortaya çikar
Hepatit hastaligi nedeniyle Interferon ilaci kullanan bazi hastalarda çikabilir
Allerjik bünyesi olanlarda daha sik olusur.

Graves Hastaligi Nasil Baslar?
Hastaligin baslangici yavastir. Genelde haftalar ve aylar içinde yavas olarak gelisir. Ancak bazi hastalarda hizli bir baslangiç vardir.

Graves Hastaliginda Vücutta Olusan Belirtiler:
Graves hastaliginin sik görülen üç önemli özelligi guatr, kanda tiroid hormonlarinda yükseklik ve göz belirtileridir. Tiroid bezinde büyüme, yani guatr siklikla vardir ve bez içerisinde nodül pek olmaz, düz bir büyüme vardir. Gözdeki belirtilere tip dilinde oftalmopati adi verilir. Daha az görülen diger iki özellik ise bacak cildinde iltihap olmasi ve parmaklarda çomak parmak denilen parmak uçlarinda bombelesme olusmasidir. Bu iki belirti çok nadir görülür (Tablo-2).

Tablo-2: Graves Hastaliginda Vücutta Olusan Degisiklikler (Bulgular)
Guatr (tiroid bezi büyümesi) (sik)
Gözlerde büyüme (Oftalmopati) (sik)
Tiroid hormonlarinin kanda yükselmesi ve TSH’nin düsmesi (Her zaman)
Bacak cildinde iltihap (nadir görülür)
Parmaklarda çomaklasma (nadir görülür)
Graves Hastalarinda Görülen Sikayetler:
Hastaliga bagli sikayetler kisiden kisiye degisir. Her hastada ayni sikayetler olmaz. Sikayetler hastaligin siddetine, hastaligin süresine, kisinin hastaliga duyarliligina ve yasina bagli olarak degisiklikler gösterir.
Yaslilarda bazen sikayetler silik seyreder ve baslica belirtiler yorgunluk ve kilo kaybi olabilir. Buna “maskeli hipertiroidizm” ismi verilir. Yaslilarda hipertiroidi bazen Alzheimer hastaligini taklit edebilir. Yaslilarda bazen hastalik anlamsiz bakislar, enerji tükenmesi ve bitkinlik ve demans ile kendini gösterebilir. Graves’li hastalarda bulunan sikayetler Tablo-3’de verilmistir.
Tablo-3: Hipertiroidili Hastalarda Sik Rastlanan Sikayetler
Guatr
Hareketli olma, huzursuzluk
Çarpinti (hizli ve düzensiz kalp atimi olmasi
Yorgunluk
Güçsüzlük (agir esyalari kaldiramaz, merdiven çikarken zorlanir)
Ellerde titreme
Saç dökülmesi
Sinirlilik, kolay heyecanlanma ve kolay öfkelenme
Canli bakis, gözlerde büyüme, göz kapaginda çekilme
Uykusuzluk, dikkat bozuklugu
Derinin sicak, nemli ve ince olmasi
Ishal
Istah artisi
Susama
Agiz kurulugu
Sik idrara çikma
Kilo kaybi (zayiflama)
Adetlerde azalma veya kesilme
Cinsel istekte azalma, sperm sayisinda azalma
Erkeklerde meme büyümesi (jinekomasti)
Kemik erimesi
Kaslarda güçsüzlük
Çabuk yorulma

Graves hastaligi olan genç hastalarda çarpinti, sinirlilik, asiri heyecanlanma veya duyarlilik, uyku bozukluklari, cinsel güçte azalma, kolay yorulma, hareketlilik, ishal, asiri terleme, sicaktan hoslanmama, sogugu tercih etme, ufak bir yürüyüsle hemen yorulma ve nefes darligi, kilo kaybi, istah artisi, susama, agiz kurumasi, adetlerde azalma, uyku bozuklugu ve bazi psikolojik bozukluklar olabilir.
Istah artisina ragmen kilo kaybi bu hastaligin en önemli belirtilerinden birisidir. Bu hastalik metabolizmayi hizlandirdigindan asiri yemek yenmesine ragmen kilo kaybi olur. Çok nadiren kilo artisi da olabilir.
Çarpinti veya kalp atim sayisinda ve nabiz sayisinda artis her 100 hastadan 96’sinda görülür. Istirahatte iken nabiz hizi dakikada 89’tan fazladir.
Saç killari incedir. Yaygin veya hafif saç dökülmesi görülebilir.
Hastalarda huzursuzluk ve asiri sinirlilik vardir; ajite haldedirler ve yerinde duramazlar. Bazen birden öfkelenirler. Kalabalik yerlerden hoslanmazlar. Ufak tefek seyler için bagirip, çagirirlar.
Kas güçsüzlügü bazen çok siddetli olur ve hasta sandalyeden kalkmakta veya merdiven çikmada zorluk çeker.
Tirnaklar yumusaktir ve kirilabilir. Tirnaklarda çekilme özellikle 4. ve 5. parmak tirnaklarinda görülür.
Hastalarin % 10’nunda bacaklarda, kolda ve diz ekleminde agri olabilir. Bu agrilar bazen kendiginden düzelebilir.
Cilt ince, ilik ve nemlidir. El ayalarinda kirmizilik ve kasinti olabilir. Ürtiker denilen cilt allerjisi ve vitiligo (ciltte renksiz veya beyaz alanlar olmasi) da siklikla birlikte bulunur.
Oftalmopati denilen göz belirtileri Graves’li hastalarin % 25-30’unda saptanir. Gözlerde öne dogru firlama vardir. Bazi hastalarda çift görme sikayeti olur. Görmede bozukluk, isiktan rahatsiz olma ve gözde kasinti ve yanma meydana gelebilir. Bakislar canlidir ve üst göz kapaginda gecikme ve tam kapanma olmayabilir. Bazen sasilik olusabilir.
Ellerde ince titreme vardir. Bunu daha iyi anlamak için eller uzatilir ve üzerine ufak kagitlar konur. Kagitlarda ellerdeki titremeyle paralel titremeler daha belirgin olarak ortaya çikar. Bazen dilde ve göz kapaklarinda da titreme olabilir.
Hipertiroidili hastalarda kemik erimesi (diger adiyla osteoporoz), kan kalsiyum düzeyinde artma, ve kanda alkalen fosfataz tetkikinde artis görülebilir. Bu hastalarda ayrica kanda osteokalsin ve SHBG adi verilen proteinlerin düzeyleri artar. Karaciger testleri denilen SGOT, SGPT ve GGT tetkiklerinde artis olur ve tedaviyle bu artislar düzelir, fakat bazi hastalarda ilaç tedavisiyle karaciger tetkikleri gittikçe yükselebilir, o zaman radyoaktif iyot tedavisi yapilmasi gerekir.
Kadinlarda adet düzeni bozulur; adet sayisinda azalma veya kesilme olabilir. Yumurtlamada bozukluk oldugundan gebe kalma sansi azalir. Gebelikle birlikte hipertiroidi olursa düsük dogum agirlikli bebek nedeni oldugu gibi ‘’Preeklampsi’’ denen tansiyon yükselmesi ve kusmalarla kendini gösteren bir hastalik da ortaya çikabilir. Bu nedenle çocuk isteyen kadinlarin Graves hastaligi tedavisi bittikten sonra gebe kalmalari daha uygundur.
Erkeklerde memelerde büyüme, empotans ve sperm sayisinda azalma olabilir.
Seker hastalarinda Graves hastaligi ortaya çikarsa kan sekerinde yükselmeler olusur ve bu nedenle kullanilan ilaç dozunu artirmak veya insülin kullanmak gerekebilir.
Metabolizma hizi arttigindan kan yaglarinda (kolesterol ve trigliserid düzeylerinde ve LDL kolesterol) azalma olur.


Graves Hastaligi Ile Birlikte Sik Görülen Hastaliklar:
Bazi hastaliklar Graves hastaligi olan kisilerde daha sik görülür. Bunun nedeni bagisiklik sisteminde bu hastalarda bozukluk olmasindandir. Tip 1 seker hastaligi, myastenia gravis denen kas hastaligi, hipofiz bezi iltihabi ve kalpte üfürüm yapan mitral kapak gevsekligi bunlardan baslicalaridir. Bu hastaliklar asagidaki Tablo-4’de verilmistir.
Tablo-4: Graves Hastaligi ile Birlikte Görülen Hastaliklar
Addison hastaligi (böbrek üstü bezi yetmezligi)
Tip 1 diyabetes mellitus (seker hastaligi)
Yumurtalik yetersizligi,
Hipofiz bezi iltihabi
Hashimoto hastaligi
Çölyak hastaligi (bir bagirsak hastaligi)
Vitiligo (ciltte beyaz, renksiz alanlar olmasi)
Alopesi areata (saçkiran),
Myastenia gravis (bir kas hastaligi),
Trombosit isimli kan hücrelerinde azalma
Romatoit artrit (küçük eklemlerin romatizmal hastaligi)
Kalpte mitral kapak gevsekligi (prolapsusu)




Teshis Için Hangi Tetkikler Yapilir?
Teshis kolaydir ve bu amaçla kanda TSH, T3 ve T4 hormonlarinin ölçümü yapilir. Hipertiroidi varsa TSH normalin altina düsmüstür (genellikle <0.01 U/L), bu arada T3 ve T4 hormonlari asiri derecede yükselmis olarak bulunur. Gözlerde öne dogru firlama ve hormonlarda yükseklik varsa Graves hastaligi teshisi kolayca konur.
Graves’li hastalarda anti-TPO antikorlar hastalarin % 90’inda, anti–TG antikorlar ise % 60’inda yüksek olarak bulunur.
TSH reseptör antikor ölçümü her zaman gerekli degildir. Ancak teshisin süpheli oldugu durumlarda yapilabilir. Örnegin gebelikte ve tiroid bezinde nodül bulunan Graves hastalarinda ölçülmesi hastalik teshisinde faydali olur. Nodülü olanlarda bu antikor yüksek olmaz; buna karsilik Graves’te yükselir. Graves’li hastalarin % 5-20’sinde TSH reseptör antikorlarinin kanda yüksek olmadigini da bilmekte fayda vardir.
Graves hastaliginda tiroid bezinde nodül varsa onun sicak mi yoksa soguk mu oldugunu degerlendirmek için tiroid sintigrafisi yapilabilir.
Tiroid ultrasonu yapmak bu hastalarda faydalidir. Bezin büyüklügü ve nodül olup olmadigi hakkinda bilgi sahibi olunur.
Hipertiroidi hastalarinda SGOT, SGPT, alkalen fosfataz ve GGT gibi karaciger enzimlerinde yükseklikler saptanir. Bu enzim yükseklikleri aylar sürebilir. Bu nedenle karaciger tetkikleri belirli araliklarla takip edilmelidir. Kolesterol ve trigliserit gibi kan yaglarinda azalma saptanir.
Graves hastalarinda tam kan sayimi da yapilarak tedavi sirasinda takip edilmelidir.
% 20 hastada serum kalsiyum düzeyinde artma, magnezyumda ise azalma olabilir.

Graves Hastaliginin Tedavisi
Graves’li hastalarin çogu poliklinik sartlarinda yani hastaneye yatmadan tedavi edilir. Hastanin hastaneye yatmasina gerek yoktur. Ancak hipertiroidinin komplikasyonu olarak kalp atim hizinin çok arttigi (atrium fibrilasyonu) bir durum, kalp yetmezligi veya psikoz gelismisse hastaneye yatirmak gerekebilir. Buna doktorunuz karar verir.
Hipertiroidi tedavi edilmezse kalp kasinda hastaliga (kardiyomyopati), atrium fibrilasyonu denen kalbin çok hizli atmasi durumuna ve kalp yetmezligine neden olabilir. Herhangi bir enfeksiyon, ishal, siddetli travma veya ameliyat sirasinda bu hastalar tiroid krizine girerler ve bu kriz ölüm riski tasir. Bu nedenle hipertiroidi hastaliginin mutlaka tedavi edilmesi gerekir.
Graves hastalarinin tedavisinde ilk yapilacak tedavi ilaç tedavisidir. Ilaç tedavisine cevap alinamadigi durumlarda radyoaktif iyot tedavisi veya ameliyat yapilir. Ilaç olarak propiltiourasil veya Metimazol ilaci kullanilir.


HIPERTIROIDI ZEHIRLI GUATR TEDAVISI IÇIN MUTLAKA ENDOKRIN UZMANINA BASVURUNUZ



HIPERTIROIDI (ZEHIRLI GUATR) VE BESLENME

Hipertiroidi veya Graves hastaligi tiroid bezlerinin asiri hormon salgilamasiyla ortaya çikan bir hastaliktir. Bu hastalarda beslenmede dikkat edilecek en önemli konu IYOTSUZ TUZ YEMELERI ve SIGARA IÇMEMELERIDIR.

Iyotlu tuz ve sigara hastaligi kötülestirir. Kullanilan ilaçlarin etkilerini azaltir ve hastaliginiz iyilesmez. Hatta iyilestikten sonra da hastaligin tekrar alevlenmesine neden olur. Bu nedenle iyilestikten sonra da iyotlu tuz ve sigaradan uzak durunuz. Stres hastaligi alevlendirir. Stres fazlaysa bir psikolog veya psikiatri doktorundan yardim aliniz. ENDOKRIN DOKTORUNUN size verdigi ilaçlari düzenli kullanin ve istirahat edin. Asiri spor yapmayin.

Bu nedenle üzerinde iyotsuz tuz yazan tuzlardan almali ve kullanmalidirlar. Tuzun ambalaji üzerinde iyotlu veya iyotsuz oldugu belirtilmemisse kullanmayin.

Hipertiroidi tedavisi sirasinda yani ilaçlar kullanilirken hastalarda kilo alinmasi olusur. Bu nedenle nisastali, sekerli ve tatli gidalar yemeyiniz.
Hipertiroidi tedavisindeki hastalar beslenmede asagida belirtilen kurallara uymalidir:


Tiroid bezinin fazla çalismasi genellikle bagisiklik sistemindeki zayifliktan ileri geldiginden bagisiklik sistemini kuvvetlendiren sarmisak, mantar ve brokoli yiyiniz.

Günde bir kase yogurt yemek ve yag olarak sivi yaglar kullanmak gerekir..

Haftada iki defa yagli baliklardan (Somon, sardalye, hamsi gibi) yemek omega 3 yag asitlerinin destegi için faydali olur. Balik yiyemeyen hastalarin omega 3 destegi almalari faydalidir.

Tuz olarak iyotsuz tuz yenmelidir. Iyotsuz tuz bulunamazsa kaya tuzu yenmelidir.
Yapilan bilimsel çalismalar hipertiroidi durumunda serbest radikallerin arttigini göstermistir. Antioksidan ilaçlarin verilmesi bu nedenle faydali olmaktadir.

Içerisinde selenyum, C vitamini, E vitamini olan antioksidan vitamin ilaçlari faydalidir. Antioksidan ilaçlar hipertiroidi siddetini azalttigi gibi gözdeki büyüme üzerinde de faydali olmaktadir.
A vitamini hipertiroidide azaldigindan ilave olarak alinabilir. Tiamin ve diger B vitamin destegi de hipertiroidide faydali olur.
Sinirlilik ve huzursuzluk fazla oldugunda gevsemeyi ögrenin ve iyi uyumaya çalisin. Uykusuzluk için bazi ilaçlar alabilirsiniz.
Hipertiroidisi olan hastalar da kafeinli gidalar kesilmelidir. Özellikle kahve, çay ve kola gibi kafeinli içecekler içilmemelidir. Bu kisilerde çarpinti oldugu için kafeinli içecekler çarpintiyi iyice artirir.
Grip veya nezle ilaçlari almayiniz. Bu ilaçlar kalp çarpintisinin daha da artmasina neden olabilir.
L-karnitin destegi tiroid hormonlari fazla olan hipertiroidili hastalarda sikayetlerin azalmasina faydali olur.
Her türlü sebze ve meyve serbesttir.

Içinde iyod bulunan öksürük suruplari içmeyiniz.

Hipertiroidi hastaliginda agiz kurulugu sik oldugundan günde 2.5-3 litre su içiniz.

EN IYI BESLENME YÖNTEMI GLISEMIK INDEKS DIYETIDIR.
Beslenmede Glisemik indeks diyeti uygulayiniz. Biz buna kisaca GI diyeti diyoruz.

Glisemik Indeksle Ilgili Bazi Pratik Noktalar:
Karbonhidratlari seçerken düsük glisemik indeksli olanlari seçmek gerekmektedir.
1.Rafine karbonhidratlar yani beyaz un ve rafine tahildan yapilmis karbonhidratlar yüksek glisemik indekslidir.
2.Beyaz ekmek yüksek glisemik indekslidir.Tam bugday veya kepek az GI’lidir.
3. Diyetteki lif orani artinca GI’i azalir.
4.Karbonhidrat içinde amiloz ve amilopektin vardir. Amilopektin fazlaysa kan sekeri daha çok artar Amilopektini fazla olanlar ekmek, beyaz patates, beyaz un, amiloz içerenler ise tam tahillar,hububatlar ve tatli patatestir.
5. Rafine olanlar rafine olmayanlardan daha fazla glisemik indeksi artirir. Rafine demek islenmis fabrikaya girmis gida demektir. Rafine olan karbonhidratlar beyaz ekmek, beyaz pirinç, kurabiye,meyve sulari, sekerlerdir. Rafine olmayanlar dogal halde bulunanlar olup GI’i düsüktür. Bunlar daha fazla lif veya posa içerir. Örnek olarak sebze meyve, badem, ceviz, bezelye verilebilir.

GI diyetinin uygulanmasinda 3 önemli adim vardir:
  • Akilci karbonhidrat seçimi yapmak, yani yüksek GI yerine düsük GI’li karbonhidratlari yemek
  • Gidalarin yaklasik olarak GI degerlerini ögrenmek
  • Günlük karbonhidrat miktarini ölçülü almak ve düsük GI’li de olsa fazla karbonhidrat almamak. Yani her ögünde asla fazla kalori almamak.
Bir diyetin basarili olmasi onun devam ettirilebilir olmasina baglidir. Bir süre uygulanip sonra devam ettirilemeyen diyet veya beslenmenin anlami yoktur. Herkesin vücudu, bagirsaklari, gidalari parçalayan enzimleri ayni olduguna göre gida seçimi büyük önem tasimaktadir.
Kilo vermede en önemli konu istah kontrolüdür. Istah kontrolü için barsakta sindirimi uzun süren ve bu nedenle kan sekerini hizla artirmayan düsük GI’li gidalarin seçilmesi önem tasimaktadir.
GI’le beslenmeniz demek elinizde hesap makinesi GI hesaplamak, elde tablolar ona göre beslenmek demek degildir. Önemli olan kaliteli karbonhidrat yemektir.

Gida Seçimi veya Beslenme Nasil Olmali?

Beslenmede en önemli ilke 3 ana ögün 3 ara ögün yemektir. Yani kahvalti, saat 10.30’da ara ögün, ögle yemegi, ikindi ara ögün, aksam yemegi, gece saat 22.00 de ara ögün almalidir.
Günlük beslenmenizde yüksek GI’li gidalar yerine düsük GI’li gidalar yemek pratik noktadir. Örnegin sabah kahvaltida beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi, tereyagi veya reçel yerine yogurt, meyve yenebilir. Yedigimiz gidalar protein, karbonhidrat ve yag içerir. Et ve yumurtada protein çoktur. Ekmekte ise karbonhidrat çoktur. Tereyagi ise yagdan olusur. Önemli olan çesitli gidalardan farkli ölçülerde yemektir. Her gidanin GI’ini ölçmek imkansizdir. Örnegin et, balik, tavuk, badem, tereyagi, sebzelerin GI’i ihmal edebilir. GI’i yüksek olan gidalardan az yemek kuralimizdir. Ancak düsük GI’li sosis yememek lazimdir. Bunda doymus yaglar çoktur. Yani amacimiz sadece düsük GI’li gida yemek degildir. Yüksek ve düsük GI’li gidalar karisik yenirse GI ‘i orta derecede olur. Eger yemeginizde yüksek GI’li gida varsa düsük GI’li gida ilave edebilirsiniz.
Beyaz ekmek, pasta ve kurabiye yerine bir dilim tam bugday ekmegi, veya üzerine az reçel sürüp yiyebilirsiniz. Bembeyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi, çavdar veya kepekli ekmek yiyin. Kahvalti gevregi yerine müsli yiyin. Kek veya pasta yerine yogurt yiyin. Beyaz patates yerine tatli patates yiyin.Cips yerine tane üzüm veya çilek yiyin. Kruvasan yerine yagsiz sütten yapilmis kapuçino için. Kraker yerine dilimlenmis havuç, biber yiyin. Seker yerine kuru üzüm, kuru kayisi, kuru meyeri yükselmez hem baska faydalar saglanir.
Tam bugdaydan yapilmis ekmekte daha fazla vitamin ve mineraller vardir. Tam tahillar seker hastaligina karsi koruyucudurlar ve kalp hastaligi görülme riskini azalttiklari gibi bagirsaklari daha iyi çalistirarak kabizligi önlerler.
Günde en fazla 5 porsiyon ( 5 dilim) ekmek yenmelidir.


Kilo vermek için önemli beslenme önerileri:

1.Sebze ve meyve yemege fazla önem verin
2. Yag miktarini azaltin.
3. Porsiyonlari küçültün
3. Her yemekte en azindan bir düsük GI’li gida yiyin.
4. Ögün atlamayin, 3 ana ögün 3 ara ögün seklinde beslenin
5. Yemek sonrasi tatli yerine meyve yiyin
6.Beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi veya çavdar ekmegi yiyin
7.Trigliserit yüksek degilse düzenli olarak ceviz, badem veya findik yiyin
8. Kirmizi eti az beyaz eti çok yiyin
9. Süt ürünlerini yagsiz olarak yiyin
10.Yag olarak sadece zeytinyagi yiyiniz


Ögünlerin Zamani
Bu beslenme seklinde 3 ana ögün ve 3 ara ögün vardir. Kahvalti genellikle kalktiktan bir saat sonra yaklasik saat 7.00 civari olmalidir. Ilk ara ögün saat 10.30’da olmali, ögle yemegi saat 12.00-1300 arasi olmalidir. Ikinci ara ögün saat 15.30-16.00 civarinda olmali, aksam yemegi saat 19.00 civarinda olmalidir. Son ara ögün ise gece saat 22.30 civarinda olmalidir.

Kahvalti:

Kahvalti mutlaka yapilmalidir. Kahvalti yapan kisiler gün içinde daha enerjik olurlar ve daha az atistirma yaparlar ve daha iyi kilo verirler. Bu kisilerin daha mutlu, islerinde basarili oldugu saptanmistir. Kahvalti yapmayan kisiler yorgun, enerjisi azalmis ve vücutlarinda su miktari daha az olarak yasarlar. Sabah kahvalti yapacak zaman yok diyerek kahvalti yapmayanlar yolda yiyebilecekleri saglikli kahvalti paketleri kendilerine hazirlayabilirler. Örnegin kepekli ekmekten yapilmis sandviç ekmegi içine yagsiz peynir, marul, biber, domates ve salatalik konarak bir sandviç hazirlanabilir.
Kahvaltida sekeri gidalar yemek sizin çabuk acikmaniza neden olur. Kahvaltida meyve veya meyve suyu, yagsiz süt veya yogurt yenmeli, ekmek olarak tam bugday ekmegi yenmelidir. Kahvaltida taze meyve veya meyve sulari yenerek baslanabilir.
Meyve ve yogurt ile doymazsaniz tam bugday ekmegi kahvaltida yenebilir. Kahvaltida çorba içmek de faydalidir.

Ögle ve Aksam Yemekleri (Tabak modeli)

Bir ögünde yiyeceginiz yemeklerin hepsini bir tabak üzerinde olacagini düsünelim. Bu tabagin yarisini sebze ve meyve doldurmali, protein (et veya kuru baklagil) tabagin ¼’nü doldurmali ve geri kalan ¼’ü karbonhidrat olmalidir. Yani her ögünde protein (et türü), karbonhidrat, ve meyve-sebze olmalidir. Ögünlerde et yemekle karbonhidrat miktari azalir ve tüm yemegin GI’i düser.

Ögle yemegi günün en iyi yemegi olmalidir. Düsük GI’li karbonhidratlar seçilmelidir. Ögleyin tam bugday ekmegi, kuru baklagil, balik, yagsiz et, tavuk, fazla miktarda salata ve arkasindan meyve yenmelidir.
Aksamlari yemek hafif olmali, sebze, et ve yogurt yenmelidir. Tatli yerine dondurma veya meyve yenmelidir.

Ara Ögünler:
Ara ögünlerde asagidakilerden birini seçiniz.
1.Bir portakal veya bir elma veya bir armut
2.Yagsiz yogurt
3.Bir bardak süt
4. 5-6 Kuru kayisi
5.Bir avuç kuru üzüm
7.Bir külah dondurma
8. Bir avuç badem

Nadiren Yenecekler gidalar sunlardir:
1.Yüksek GI’li gidalar (hamur isleri, pasta, kek, kurabiye)
2. Yagda kizarmis, kavrulmus veya sos ilave edilmis yiyecekler
3. Tüm yagli gidalar ( kaymak, krema, mayonez, margarin)
4. Içerigi bilinmeyen hazir gidalar
5.Hazir meyve sulari, bunlarin yerine meyve yiyiniz
6.Tatlandiricilar, bunlar istahi artirabilir
7.Kahve ve kafein
8.Alkol azaltin, haftada bire indirin
9.Gazoz, kola içmeyin yerine su içiniz.


Ögleyin Kuvvetli, Aksam Hafif Yiyin

Metabolizma sabahlari daha hizli iken aksamlari yavaslar. Bu nedenle aksam yemeklerinin hafif olmasi, sabah ve ögle yemeklerinin biraz daha agirlikli olmasi kilo verme açisindan çok önemlidir. Oysa ülkemizde genellikle, ögle yemekleri bir sandviç veya döner ile geçistirilmekte ve metabolizmanin zayifladigi saatlerde, yani aksamlari daha fazla yemek yenmekte ve bu durum kilo alinmasina neden olmaktadir. Zayiflamak istiyorsaniz bu beslenme seklini tersine çevirmeniz gerekir. Öglen iyi yemeli aksamlari ise az yemelidir. Aksamlari saat 19.00’dan sonra da yemek yenmemelidir. Geceleri yemekten sonra çok acikirsaniz bir kase yogurt içine elma dilimleri koyup yiyiniz, veya 4-5 tane badem veya ceviz yiyiniz. Bunlar açliginizi giderecektir.

Yag ve Protein Ne Kadar ve Nasil Yenmeli?
Yag ve proteinin glisemik indeks degeri yok kabul edilebilir. Ancak yüksek yagli ve yüksek proteinli diyetler insülin direncini artirirlar. Bu nedenle de yenen karbonhidratlar kan sekerini bu tür beslenen kisilerde daha fazla yükseltir. Yag olarak zeytinyagi yenmeli, tereyagi veya donmus yaglar yenmemelidir. Proteini fazla artirmak da damar sertligi yapar. Günlük diyette yeteri kadar protein olmalidir. Bunun miktari avucunuz kadar et parçasi yemek seklinde kabaca özetlenebilir. Protein bagirsaklardan gidalarin emilimini azaltir ve daha fazla tok tutar. Salatalarin içine de proteinli gidalar konmalidir. Protein denince yagsiz süt ürünleri, yagsiz tavuk-hindi eti, deniz ürünleri, yumurta beyazi, bezelye, kuru fasulye, nohut anlasilmalidir.
Günlük 65-70 gram proteine ihtiyacimiz vardir. 800-1200 kalorilik bir diyette günlük protein alimi ideal vücut agirliginin her kilosu için en azindan 1 gram olmalidir. 1200 kalorinin üzerindeki diyetlerde ise bu miktar agirligin her kilosu için 0.8 gram olmalidir. Proteinli gidalar kisiyi daha fazla tok tutar ve mide bosalmasini geciktirir. Bu nedenle zayiflarken izgara veya haslama beyaz et yemegi ihmal etmemek gerekir. Bu et yemeklerinin yanina patates püresi yerine bezelye, kuru fasulye (3-4 kasik) ilave etmek ve bol salata yemek faydali olur.

GI diyeti için Prof Dr Metin Özata 'nin GI Diyeti kitabini okuyabilirsiniz.




Web Hosting Companies